Route naar een CO₂-vrije stadswarmte met biomassa

Stadsverwarming in Amsterdam-Oost, Diemen en Almere in 2040 volledig CO2-vrij

Dát is onze ambitie. Dit doen we door stadsverwarming te realiseren met de inzet van een breed scala aan groene, duurzame warmtebronnen. De stadsverwarming van Nuon in Amsterdam-Oost, Diemen en Almere bespaart vandaag al 45% CO2 vergeleken met een gasketel thuis. Maar dat is nog niet genoeg: we willen dat de stadsverwarming uiterlijk in 2040 volledig CO2-vrij is. Daarom werken we hard aan het toevoegen van verschillende groene warmtebronnen waaronder geothermie, biomassa, zonnecollectoren, restwarmte uit datacenters en waterstof.

Ontwikkeling duurzame warmtebronnen

2018 - 2025

De ontwikkeling van duurzame warmtebronnen kost tijd. We werken hard aan de ontwikkeling van geothermie, waterstof en het gebruik van restwarmte uit datacenters. De verwachting is dat het gebruik van grootschalige geothermie na 2025 beschikbaar is. Gelukkig zijn er ook opties die al op korte termijn te realiseren zijn. Voor het warmtenet van Amsterdam-Oost, Diemen en Almere zijn dat een biomassacentrale en een koppeling met het warmtenet van de afvalcentrale AEB. Ook worden de eerste projecten met lage temperatuurbronnen zoals datacenters de komende jaren uitgevoerd.

2025 - 2040

Voor de toekomstige warmtebronnen zonder CO2-uitstoot werken we aan het toevoegen van verschillende groene warmtebronnen waaronder geothermie, zonnecollectoren, restwarmte uit datacenters, aquathermie en waterstof. Sommige van deze bronnen hebben we zelf in beheer. We nodigen ook andere partijen uit om duurzame warmte aan het open warmtenet te leveren. Naarmate meer andere groene bronnen op het net worden aangesloten wordt de rol van de biomassacentrale steeds kleiner. Zodra er voldoende andere groene warmtebronnen aan het net zijn toegevoegd is het mogelijk om de biomassaketel helemaal uit te faseren. 

Second opinion

We hebben onze routekaart en de rol van biomassa laten toetsen door twee onafhankelijke partijen. Zo kijken deze experts van buiten Nuon naar onze plannen:

Ontwikkeling duurzame bronnen

Biomassa: een tussenstap

De warmte voor de stadsverwarming van Amsterdam-Oost, Diemen en Almere wordt vandaag opgewekt door warmte uit de gascentrales in Diemen.
Hiermee wordt al 45% CO2 bespaard vergeleken met een gasketel thuis. Met de biomassaketel en de koppeling met de afvalverbrander van AEB verbetert dit op korte termijn al naar 75% CO2 besparing. De rol van biomassa verschuift na de eerste 12 jaar van door het hele jaar heen leveren naar het bijspringen in koude maanden. Zodra er voldoende andere groene warmtebronnen aan het net zijn toegevoegd is het mogelijk om de biomassaketel helemaal uit te faseren.

Vergunningaanvragen

Voordat de biomassacentrale kan worden gebouwd, moet Nuon toestemming hebben van de overheid. Daarom zijn vergunningaanvragen ingediend voor de Wet natuurbescherming (Wnb) en de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo). De Wet natuurbescherming zorgt ervoor dat beoordeeld wordt of de effecten van de plannen op natuurgebieden en op beschermde soorten wel toelaatbaar zijn. In de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht is onder andere geregeld dat wordt beoordeeld of de milieueffecten niet te groot zijn, of het initiatief past binnen het bestemmingsplan en of wel gebouwd wordt volgens de wet (oftewel, de vroegere milieuvergunning en bouwvergunning). 

Wilt u alle documenten inzien die zijn ingediend? Stuur ons een e-mail en we sturen u de documenten toe. 

Is het niet beter om te wachten tot er andere duurzame bronnen beschikbaar zijn?

Klimaatexperts wijzen erop dat het gebruik van fossiele brandstoffen zo snel mogelijk moet worden gereduceerd. Wachten op andere duurzame bronnen wordt sterk ontraden. Wel zet Nuon vol in op de ontwikkeling van deze andere warmtebronnen zodat deze zo snel mogelijk op het net aangesloten kunnen worden.

Duuraamheid hout biomassa

Duurzaamheid & biomassa

Herkomst hout

Strenge controle

Onze biomassa komt uit verantwoord beheerde bossen. Een onafhankelijke partij controleert ons op een groot aantal criteria. Zo borgen we een duurzame werkwijze en leveren een significante bijdrage aan het voorkomen van klimaatverandering. 

We garanderen dat:

• het hout traceerbaar is naar het bos waar het vandaan komt,
• in het bos niet meer geoogst wordt dan erbij groeit,
• het beheer en de kap van bos professioneel gebeurt met aandacht voor behoud van biodiversiteit, bodem- en waterkwaliteit,
• van al het geoogste hout slechts een beperkt deel naar energie gaat: het belangrijkste deel gaat naar producten van hout,
• er geen conversie is van (semi)-natuurlijke bossen naar plantages,
• we gevoelige ecosystemen (wetlands en veengebieden) niet aantasten.

Biomassa van snoeiafval en zaagsel

Het hout dat geen afzet vindt bij de zagerij en de restproducten van de zagerij zoals zaagsel gaan naar energietoepassingen. Dit laagwaardige hout wordt vermalen tot kleine stukjes en in pellets – kleine brokjes – geperst om het transport te vergemakkelijken en duurzamer te maken. Het hout is schoon en bevat geen verf of andere verontreinigingen.

Biomassa gaat hand in hand met duurzame houtproducten

Het grootste deel van de houtoogst wordt gebruikt voor materiaaltoepassingen zoals huizen en meubels. Dit waardevolle hout gaat naar de zagerij voor het produceren van duurzame producten.

Transport

biomassa

Houttransport en CO2-uitstoot

We importeren een groot gedeelte van het benodigde hout. Dit doen we omdat er niet genoeg laagwaardig hout is in Nederland terwijl er in andere landen juist een surplus bestaat. Leidt het transport van deze houtpellets naar Nederland juist niet tot meer CO2-uitstoot? Een rekensom leert van niet. Het zeetransport van de pellets kost slechts 1-3% van de energie die ze leveren. Als we de ketens vergelijken van fossiele brandstoffen en houtpellets, dan levert biomassa 80-95% meer CO2-reductie op.

Onderzoek duurzaam wegtransport Vattenfall

We willen de houtpellets zo duurzaam mogelijk vervoeren. Daarom hebben we Natuur en Milieufederatie Noord-Holland gevraagd de verschillende opties voor het lokaal transport en hun duurzaamheid en beschikbaarheid te onderzoeken. De bevindingen staan in het rapport duurzaam wegtransport Vattenfall. De conclusie is dat elektrische transport het beste scoort op de combinatie van duurzaamheid en beschikbaarheid.

Geur, geluid en vrachtwagens

Geur

  • Het hout is voorbewerkt: grof vermalen, gedroogd,
    verkleind, gepelletiseerd en gekoeld
  • De pellets bevatten nog maar circa 10% vocht. De restgeur is daardoor verwaarloosbaar klein
  • Aanvoer in gesloten vrachtwagens
  • Opslag in gesloten silo’s
  • Gebruik van stoffilters

Conclusie: geurconcentraties liggen zeer ruim onder de richtwaarden.

Geluid

• De installaties staan zoveel mogelijk binnen
• Gebruik van geluiddempers
• Geluidonderzoek naar bijdrage biomassacentrale
uitgevoerd

Conclusie: geen geluidoverlast buiten het terrein van Nuon.

Vrachtwagens

• De vrachtwagens gaan in 2020 over de Overdiemerweg
• De verwachting is 9.000 tot 10.000 voertuigen per 24 uur
• Hiervan zijn maximaal 25 vrachtwagens met biomassa
• We onderzoeken om het vervoer duurzaam uit te voeren (bijv. elektrisch of waterstof)

Alternatief

De aanvoer van biomassa per schip is ook onderzocht. Gevolgen op lokale luchtkwaliteit is hetzelfde als bij wegtransport (zeer beperkt).

Conclusie: de totale concentraties voor NO2 en PM10 blijven met een maximum van 25,05 μg/m3 voor NO2 op de Overdiemerweg ruim onder de strengste jaargemiddelde grenswaarden van 40 μg/m3.

Maximaal 25 vrachtwagens is 0,5% van het totaal

Planning

  • 31 januari 
    Besluit gemeenteraad over ontwerpverklaring van geen bedenkingen (VVGB).
  • Februari - maart
    Inloop- en informatieavond voor omwonenden van Diemen (11 februari), IJburg (4 maart) en Weesp en Gooise Meren (18 maart).
  • 28 februari
    Provincie Noord-Holland publiceert:
    • ontwerpbesluit omgevingsvergunning,
    • ontwerpbesluit Wet natuurbescherming,
  • 28 februari – 12 april
    Terinzagelegging van ontwerpbesluit. Iedereen kan zienswijzen indienen. Na afloop van zienswijzeperiode worden alle zienswijzen behandeld door het bevoegd gezag (de Omgevingsdienst NZKG en de RUDHN in opdracht van de provincie Noord-Holland).
  • Juli 
    De gemeenteraad neemt definitief besluit over de verklaring van geen bedenkingen (VGB).
  • Juli
    Definitief besluit Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied in opdracht van de provincie:
    • Omgevingsvergunning,
    • Wet natuurbescherming.
 Totaal aantal motorvoertuigen per dag: 10.000 (100%)
Totaal aantal motorvoertuigen per dag: 10.000 (100%)

Vragen over de biomassaketel en lokale effecten

Planning vergunning: wat staat vast en waar is nog inspraak mogelijk?

Op 2 augustus 2018 hebben we de vergunning voor de biomassaketel aangevraagd bij de Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied als uitvoeringsinstantie van het bevoegde gezag Provincie Noord-Holland. Deze aanvraag omgevingsvergunning bevat de bouw- en milieuvergunning maar ook de afwijking van het bestemmingsplan. De gemeenteraad van Diemen is bevoegd om wel / geen verklaring van geen bedenkingen (VVGB) af te geven voor de afwijking van het bestemmingsplan.

Ontwerpverklaring van geen bedenkingen

Op 31 januari heeft de gemeenteraad van Diemen besloten om de ontwerpverklaring van geen bedenkingen af te geven voor de bouw van de biomassacentrale. Daarna volgt het reguliere democratische proces van vergunningsverlening inclusief het behandelen van zienswijzen. In dat proces kunnen alle partijen hun zienswijzen op de biomassaketel kenbaar maken en worden al deze zienswijzen behandeld door het bevoegd gezag. Ook treden wij na het afgeven van de ontwerp VVGB met de gemeente Diemen verder in overleg over het convenant. Dit convenant wordt met de Raad gedeeld voordat de Raad besluit over de definitieve VVGB later dit jaar.

Planning

  • 31 januari 
    Besluit gemeenteraad over ontwerpverklaring van geen bedenkingen (VVGB).
  • februari - maart
    Inloop- en informatieavond voor omwonenden van Diemen (11 februari), IJburg (4 maart) en Weesp en Gooise Meren (18 maart).
  • 28 februari
    Provincie Noord-Holland publiceert:
    • ontwerpbesluit omgevingsvergunning,
    • ontwerpbesluit Wet natuurbescherming,
  • 28 februari – 12 april
    Terinzagelegging van ontwerpbesluit. Iedereen kan zienswijzen indienen. Na afloop van zienswijzeperiode worden alle zienswijzen behandeld door het bevoegd gezag (de Omgevingsdienst NZKG en de RUDHN in opdracht van de provincie Noord-Holland).
  • Juli 
    De gemeenteraad neemt definitief besluit over de verklaring van geen bedenkingen (VGB).
  • Juli definitief besluit Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied in opdracht van de provincie:
    • Omgevingsvergunning,
    • Wet natuurbescherming.
Hoe groot wordt de installatie?

De installatie wordt maximaal 120 MW groot. Mede vanwege de SDE+ subsidie verwachten wij de biomassaketel gemiddeld 6000 vollasturen in te zetten. Dat kun je qua warmteproductie vergelijken met een ketel van 82 MW die het hele jaar door zou draaien.

Waarom geen warmtekrachtcentrale (WKC)?

We hebben een vergunning aangevraagd voor een biomassaketel die alleen warmte produceert. We hebben geen vergunning aangevraagd voor een warmtekrachtcentrale (WKC) op biomassa omdat we van mening zijn dat er voor elektriciteitsproductie goede duurzame alternatieven bestaan zoals zon en wind. Voor het vergroenen van het warmtenet bestaan op dit moment geen goede duurzame alternatieven die op korte termijn de gewenste verduurzaming levert. Daarom kiezen we voor het vergroenen van de warmteproductie voor een investering in een biomassaketel en niet in een WKC op biomassa. Hierdoor komt de benutte biomassa maximaal ten goede aan de warmtevoorziening en is minder biomassa nodig dan wanneer een WKC gerealiseerd wordt.

Wat wordt er voor Diemen gebruikt? Alleen hout?

We hebben alleen een vergunning aangevraagd voor een installatie op houtpellets. Andere typen biomassa kunnen met de aangevraagde vergunning dus ook niet ingezet worden. Het hout is schoon en bevat geen verf of andere verontreinigingen.

Worden de rookgassen van de installatie gezuiverd?

Wij hechten grootte waarde aan de lokale luchtkwaliteit. Daarom investeren wij in een bioketel met een geavanceerd verbrandingsproces en uitgebreide rookgasreinigingsinstallatie. Ook nemen we extra maatregelen om eventuele stofemissies bij het lossen van de biomassa te minimaliseren. Dankzij deze maatregelen wordt de impact van de biomassaketel op de lokale fijnstofconcentraties tot bijna nul teruggebracht. In de volgende vraag vertellen we meer over fijnstofemissies.

Hoe zit het met het fijnstof?

Welke impact heeft de biomassaketel op de fijnstofconcentraties van Diemen en andere gemeenten in de buurt van de ketel?

We begrijpen de zorgen over de luchtkwaliteit in Diemen en andere gemeenten. Daarom voorzien we in een geavanceerd verbrandingsproces en uitgebreide rookgasreinigingsinstallatie voor de biomassaketel. Daarmee voldoet de biomassacentrale aan alle wettelijke normen ten aanzien van fijnstof. Om de impact op de luchtkwaliteit van Diemen en andere gemeenten inzichtelijk te maken hebben wij een luchtkwaliteitsberekening laten uitvoeren. Hieruit blijkt dat de bijdrage van de biomassacentrale op de luchtkwaliteit uiterst minimaal is. De bijdrage van de biomassacentrale aan de fijnstofconcentratie in Diemen (en andere gemeenten) bedraagt (minder dan) 0,01 μg/m3, ten opzichte van de bestaande fijnstof concentratie in Diemen van meer dan 18 μg/m3.

Het luchtkwaliteitsonderzoek toont tevens aan dat de biomassacentrale, die het hele jaar in de warmte voorziet voor grofweg 60.000 huishoudens, daarmee een kleinere impact op de lokale luchtkwaliteit voor bewoners van Diemen heeft dan één enkele particuliere houtkachel een paar huizen verderop in de straat die slechts ~100 uur per jaar gebruikt wordt.

Ondanks de zeer beperkte bijdrage van de biomassacentrale aan de fijnstofconcentraties in Diemen en andere gemeenten begrijpt Nuon de zorgen van inwoners en raadsleden om de luchtkwaliteit. 

Als belangrijke energiepartij in Diemen bespreken wij in het kader van het convenant dan ook graag hoe Nuon zich gezamenlijk met de gemeente verder kan inzetten om de luchtkwaliteit in Diemen te verbeteren.

Wat is afgesproken over het meten van emissies?

In de wetgeving is vastgelegd welke emissies allemaal moeten worden gemeten en hoe vaak. De emissies van NOx, SO2, totaal stof en CO zullen continu worden gemeten. De overige aangevraagde parameters worden periodiek gemeten.

Kan zo’n biomassaketel wel uit als het maar tijdelijk is?

De ketel wordt in de eerste subsidieperiode van 12 jaar economisch afgeschreven. Daarnaast wordt de ketel zo ontworpen dat deze niet alleen voor basislastwarmte gebruikt kan worden maar ook goed gebruikt kan worden om later op te schuiven naar piekwarmte (waarbij de ketel vaker aan- en uit gaat).

Biomassa en duurzaamheid

Welke garanties geeft Nuon over de duurzaamheid van de biomassa die er verbrand wordt?

Wij zetten enkel biomassa uit duurzaam beheerde bossen in die tot een substantiële klimaatwinst leidt. Hiervoor zijn stringente eisen vastgelegd in de Nederlandse Duurzaamheidscriteria met eisen over:

  • De klimaatwinst van biomassa bezien over de gehele keten, inclusief verwerking en transport
  • De traceerbaarheid van biomassa naar de bron
  • Het duurzame beheer van het bos waar de biomassa vandaan komt, met daarin eisen aan zaken als behoud biodiversiteit, bodemkwaliteit en waterkwaliteit.
  • Het voorkomen van langlopende koolstofschuld / het behoud van koolstofvoorraden in de bossen.

De controle op deze duurzaamheidscriteria gebeurt door onafhankelijke partijen die zijn gespecialiseerd in duurzaam bosbeheer en die zijn goedgekeurd door de Nederlandse overheid om dergelijke controles uit te voeren. De duurzaamheidscriteria zijn gekoppeld aan de SDE+ subsidie voor houtpellets. Wij committeren ons ook aan deze duurzaamheidscriteria voor de periode na de subsidie.

Waarom komt het hout niet uit Nederland?

Wij gebruiken biomassa uit Nederland voor zover deze op een duurzame wijze beschikbaar is. Zo stoken we onze biomassacentrale in Lelystad al jaren op 100 procent biomassa uit Nederland. Omdat we in Nederland relatief weinig bos hebben, hebben we ook relatief weinig hout en biomassa beschikbaar. Want de Nederlandse biomassa die beschikbaar is voor energie wordt al grotendeels gebruikt door bestaande en eerder geplande installaties..

Er zijn landen die veel meer bos beschikbaar hebben dan Nederland.
Zo zijn landen als Letland en Estland belangrijke exporteurs van biomassa. Die landen hebben gemiddeld 75 keer zo veel bos per inwoner dan Nederland. Omdat grootschalig scheepstransport een zeer kleine CO2-footprint heeft, is het dus zinvoller om biomassa uit dit soort landen te halen.

Import van hout uit landen met meer bos is overigens ook voor andere houtproducten zeer gebruikelijk in Nederland. In Nederland wordt voor het verbruik van houten producten (zoals gezaagd hout en platen, exclusief biomassa voor energie) 5 tot 10 keer meer vers hout geïmporteerd uit andere landen dan afkomstig is uit Nederlandse bossen.

Investeert Nuon ook in andere duurzame warmtebronnen dan biomassa?

Ja zeker. We ontwikkelen ook andere duurzame bronnen zoals geothermie, waterstof en restwarmte uit datacenters. Projecten waar we nu aan het werken zijn:

  • Ultra diepe geothermie
    Samen met gemeente Almere, provincie NH en Provincie FL bereiden we de ontwikkeling van geothermie voor het stadswarmtenet voor. Er is een project plan opgesteld, field trips naar Duitsland gedaan om van de ervaring daar te leren. En dit jaar wordt er seismisch onderzoek gedaan om de ondergrond beter in kaart te brengen. De verwachting is dat een eerste bron in de tweede helft van de jaren 20 operationeel kan zijn.
  • Datacenter restwarmte
    We hebben in samenwerking met datacenters in Amsterdam een technische concept ontwikkeld om de restwarmte van datacenters in te kunnen zetten in het stadswarmtenet. Dit jaar starten we met de ontwikkeling van een demonstratieproject in Zuid-Oost. Tegelijk zijn we met de overheid in gesprek om deze vormen van groene warmte ook te stimuleren in regelingen zoals de SDE+ (Stimulering Duurzame Energie).
  • Aquathermie 
    Het concept wat we voor datacenters hebben ontwikkeld, willen we ook toepassen op aquathermie. Dat begint met onderzoek voor een goede locatie en een nadere analyse van de haalbaarheid. We zijn onder andere in Leiden in gesprek met bewoners over een demonstratieproject met aquathermie.
  • Elektrische Boiler (power to heat)
    We hebben een project voor een E-boiler, deze kan warmte maken op momenten met veel stroom uit wind en zon. Dit jaar verwachten we een besluit over het technisch concept waarna de fase met gedetailleerd ontwerp en vergunningen begint.
  • Waterstof 
    We werken samen met partners aan een project om onze moderne gascentrale (Magnum) in Eemshaven om te bouwen naar waterstof.
  • Seizoensopslag
    We zien seizoensopslag van warmte als een veelbelovende techniek waarmee in de toekomst bijvoorbeeld warmte uit geothermie kan worden opgeslagen in de zomer, die vervolgens in de winter gebruikt kan worden. Daarmee kan ook de grote warmtevraag in de winter steeds meer met bronnen als geothermie en datacenters ingevuld worden. 
Sommige partijen zeggen dat biomassa netto meer CO₂-uitstoot dan kolen. Klopt dat?

Nee, dat klopt niet voor duurzaam geoogste biomassa. Doordat er in een duurzaam beheerd bos niet meer hout geoogst wordt dan erbij groeit wordt er minstens weer zoveel CO2 opgenomen in het bos als er wordt uitgestoten bij de verbranding van biomassa. De Nederlandse duurzaamheidscriteria, waar Nuon zich aan committeert, zien hier op toe. Zo hebben we een hernieuwbare vorm van energie die niet leidt tot een toename van CO2 in de atmosfeer (de belangrijkste oorzaak van de opwarming van onze aarde).

Is het niet beter voor de CO₂ om bossen te laten staan in plaats van ze te kappen?

Nee, het duurzaam gebruik van hout en biomassa levert meer klimaatwinst. Dat komt omdat bossen die op den duur volgroeid zijn nauwelijks CO2 meer opnemen. Terwijl een bos dat duurzaam gekapt wordt een continue stroom van duurzame producten en biomassa voor energie levert. Daarbij wordt steeds opnieuw CO2 bespaard, ook omdat hout CO2 intensieve bouwmaterialen vervangt.

En we zijn minder afhankelijk van fossiele brandstoff­en. Merk daarbij op dat duurzame houtproducten en biomassa voor energie hand in hand gaan. Het hoogwaardige hout gaat naar de zagerij voor duurzame producten, terwijl het laagwaardige hout en de reststromen van de zagerij naar energie kunnen.

Ook de IPCC (het klimaatpanel van de Verenigde Naties) geeft aan dat de inzet van duurzame biomassa cruciaal is om de klimaatdoelen te halen. Daarbij zien wij biomassa voor stadswarmte wel als een transitie-oplossing. Op lange termijn moeten andere duurzame bronnen de warmte voor stadsverwarming leveren.

Doet Nuon het om het geld? Krijgt Nuon subsidie voor de biomassaketel?

De aanleiding van dit project is de wens om op korte termijn een significante CO2-reductie te realiseren in ons warmtenet van Amsterdam-Oost, Diemen en Almere. Dit is een eerste stap naar volledig duurzaam warmtenet in 2040. Duurzame warmte is helaas nog duurder dan warmte uit fossiele bronnen. Daarom is er voor duurzame warmte een subsidie vanuit de overheid, net zoals er subsidies zijn voor stroom uit zonnepanelen en windmolens op land. Het Rijk bepaalt de hoogte van de subsidie zodat investeerders in duurzame warmte een redelijk rendement kunnen behalen. 

Klopt het dat Nuon door de biomassaketel geen CO₂-emissierechten meer hoeft te betalen?

Ja, omdat een biomassaketel CO2-vrije warmte levert.

Waarom investeren in een tussenoplossing in plaats van een lange termijn oplossing?

We kunnen niet langer wachten tot andere duurzame bronnen klaar zijn. De CO2-uitstoot moet nu verminderen om de klimaatdoelen te halen. Dat neemt niet weg dat we ook hard werken aan de mix van warmtebronnen die op termijn de biomassaketel moeten vervangen, zoals geothermie, restwarmte uit datacenters, elektrische boilers en waterstof.  

Interessant artikel?